Munnheilsa hefur lengi verið þekkt fyrir að tengjast almennri vellíðan fólks. Rannsóknir leiða hins vegar í ljós dýpra samband: tengslin milli munnheilsu og hjartaheilsu.
Alþjóðahjartasamtökin (WHF) stofnuðu Alþjóðlega hjartadaginn, sem haldinn er hátíðlegur árlega þann 29. september. Tilgangurinn með deginum er að beina athyglinni að hjartanu og hvetja til aðgerða til að efla hjartaheilsu.
Hjarta- og æðasjúkdómar eru helsta dánarorsök í vestrænum löndum. Algengustu hjarta- og æðasjúkdómar eru kransæðasjúkdómar, hjartabilun og heilablóðfallsjúkdómar. Árlega deyja yfir 20,5 milljónir manna úr þessum sjúkdómum. Hjarta- og æðasjúkdómar hafa áhrif á hjarta og æðar og leiða til alvarlegra, hugsanlega lífshættulegra fylgikvilla. Samkvæmt WHF væri þó hægt að koma í veg fyrir 80 prósent af ótímabærum dauðsföllum af völdum sjúkdómsins.
– Með því að gera litlar breytingar á lífsstíl okkar getum við betur stjórnað hjartaheilsu okkar og yfirunnið hjarta- og æðasjúkdóma, hvetur WHF.
Slíkar breytingar fela meðal annars í sér aðgerðir sem hjálpa til við að bæta munnheilsu. Gott munnlæsi snýst um meira en bara fallegt bros. Að hugsa vel um tennur og munn er mikilvægt, þar sem jafnvel meinlaus munnvandamál geta útsett okkur fyrir alvarlegum sjúkdómum.
Sýklar í munni takmarkast ekki við munninn
Tommi Pätilä, hjarta- og líffæraígræðsluskurðlæknir á nýja barnaspítalanum (HUS), leggur áherslu á að heilbrigt hjarta krefst virks munnhols og vandaðrar daglegrar munnhirðu. Bakteríur í líffilmu munnsins valda 95 prósentum tannvandamála.
– Einfaldar aðgerðir, svo sem regluleg tannburstun, hreinsun á milli tanna og reglulegar tannlæknisheimsóknir, geta hjálpað til við að koma í veg fyrir tannholdsbólgu og um leið lágmarka hættuna á að bakteríur úr munni eða byggingarefni þeirra komist út í blóðrásina og dreifi sér til annarra hluta líkamans, segir Pätilä.
Jafnvel við það eitt að tyggja mat geta bakteríur, sem valda munnýkingum, komist inn í líkamann í gegnum bólgið tannhold. Þetta leiðir til viðvarandi bólgustands í líkamanum sem útsetur okkur t.d. fyrir hjarta- og æðasjúkdómum.
– Alvarlegustu skyndivandamálin koma þó upp þegar lifandi bakteríur sýkja hjartalokurnar, heldur Pätilä áfram.
Árið 2016 framkvæmdi Pätilä aðgerð vegna alvarlegrar bakteríusýkingar í hjartaloku, sem gaf honum hvatningu til að hafa áhrif á munnheilsu.
– Það kom í ljós að orsök alvarlegrar hjartasýkingar sjúklingsins var bakteríur sem áttu uppruna sinn í munni. Á þeim tímapunkti vissi ég að eitthvað þyrfti að gera til að berjast gegn sjúkdómsvaldandi veggskjöldum sem eftir verða í munni.
Pätilä er einn af þremur finnskum vísindamönnum sem hafa þróað bakteríudrepandi Lumoral-aðferðina. Lumoral er einkaleyfisvarinn lækningatæki sem meðhöndlar og kemur í veg fyrir munn- og tannsjúkdóma heima. Með Lumoral-meðferð er hægt að fjarlægja 99,99% af veggskjaldarbakteríum af yfirborði tannanna.
Forvarnir og snemmgreining eru mikilvægar
– Andstætt almennum misskilningi getur tannbursti aðeins fjarlægt um 60 prósent af líffilmu munnsins. Það er ekki skrítið að tannskemmdir og tannholdsbólga séu meðal algengustu sjúkdóma í heiminum. Ef við viljum bæta meðferðarárangur munn- og tannsjúkdóma verðum við að takast á við þann veggskjöld sem verður eftir eftir tannburstun, leggur Timo Sorsa, prófessor í tann- og kjálkasjúkdómum við Háskólann í Helsinki, áherslu á.
Í Finnlandi þjáist áætlað allt að tveir þriðju hlutar einstaklinga yfir 30 ára af tannholdssýkingu (parodontitis). Þessi algengi tannholdssjúkdómur getur, ef hann er ekki meðhöndlaður, leitt til tannmissis – en hann er einnig tengdur alvarlegum hjartatilfellum. Rannsókn sýnir að fyrsta hjartaáfallið er 30 prósent algengara meðal þeirra sem þjást af tannholdssýkingu samanborið við jafnaldra heilbrigða einstaklinga (3).
Rannsókn birt í Journal of Periodontology sýnir að einstaklingar með tannholdssýkingu hafa næstum tvöfalt meiri hættu á að fá kransæðasjúkdóma (CAD) en þeir sem eru með heilbrigt tannhold (4).
Í skýrslu frá European Journal of Preventive Cardiology frá árinu 2020 kemur fram að léleg munnheilsa tengdist aukinni hættu á hjarta- og æðasjúkdómum, sérstaklega meðal þeirra sem eru með tannholdssjúkdóma (5).
Prófessorinn leggur áherslu á að forvarnir gegn tannholdssýkingu séu lykilatriði til að viðhalda munn- og almennri heilsu sjúklingsins.
– Ómeðhöndluð tannholdssýking leiðir til lágstigsbólgna, sem hafa áhrif á allan líkamann og geta valdið alvarlegum sjúkdómum eins og hjarta- og æðasjúkdómum, sykursýki, Alzheimers-sjúkdómi og jafnvel krabbameini.
Tannholdssýkingu er hægt að greina á nokkrum mínútum
Prófessor Sorsa bendir á að forvarnir og skjót greining á tannholdssýkingu séu til lengri tíma litið hagkvæm, ekki aðeins fyrir sjúklinginn sjálfan heldur einnig fyrir lýðheilsu og efnahag. Í dag eru góðir möguleikar með nútímalegum greiningar- og meðferðaraðferðum sem bylta öllu tannlæknasviðinu.
Prófessor Sorsa hefur í mörg ár beint rannsóknum sínum að þróun ónæmisfræðilegs skyndiprófs fyrir virku fylkis-málmpróteinasa-8 (aMMP-8). Þetta skyndipróf getur leitt í ljós hvort niðurbrotsferli sé í gangi í tannholdinu sem gefur til kynna tannholdssýkingu áður en það sjást með berum augum. Prófið getur verið framkvæmt af annaðhvort heilbrigðisstarfsmanni eða af neytandanum sjálfum heima – rétt eins og gert er með Covid-19-mótefnavakapróf eða hefðbundið þungunarpróf (6).
– Með aMMP-8-skyndiprófinu er hægt að mæla og meta virka vefjatapið og hættuna á framvindu tannholdssýkingar á fimm mínútum í tannlæknastólnum, án inngripa og án þess að trufla vefinn sem verið er að skoða. Prófið styður við greiningu, eftirlit og viðhald á tannholdssýkingu og peri-implantitis, útskýrir prófessor Sorsa.
Þegar rætt er um nýjar meðferðar- og forvarnaraðferðir fyrir tannholdssýkingu, dregur prófessorinn fram Lumoral-meðferðina. Lumoral er lýst sem lyfjalausum valkosti við meðferð og forvarnir gegn alvarlegum tannholdssjúkdómum.
– Lumoral bætir áhrif tannburstans og rannsóknir sýna að tækið bætir verulega árangur af faglegri tannlækningu. Tækið getur á sama tíma dregið úr þörf fyrir hefðbundnar læknismeðferðir við tannholdssjúkdómum, svo sem sýklalyf og klórhexidín.
Lumoral-meðferðin, sem byggir á ljósvirkri meðferð (ljósvirk bakteríudrepandi áhrif), hægir á veggskjaldarmyndun og dregur verulega úr álagi skaðlegra baktería í munni. Varan hentar notendum á öllum aldri, en er sérstaklega ráðlögð þeim sem hafa greinda erfiðleika með algenga munn- og tannsjúkdóma, tannskemmdir og tannholdssjúkdóma (2).
Heimildir:
- https://world-heart-federation.org/news/deaths-from-cardiovascular-disease-surged-60-globally-over-the-last-30-years-report/
- Pakarinen, S., Saarela, R. K. T., Välimaa, H., Heikkinen, A. M., Kankuri, E., Noponen, M., Alapulli, H., Tervahartiala, T., Räisänen, I. T., Sorsa, T., & Pätilä, T. (2022). Home-Applied Dual-Light Photodynamic Therapy in the Treatment of Stable Chronic Periodontitis (HOPE-CP) Three-Month Interim Results. Dentistry Journal, 10(11), [206]. https://doi.org/10.3390/dj10110206
- Rydén L, Buhlin K, Ekstrand E, de Faire U, Gustafsson A, Holmer J, Kjellström B, Lindahl B, Norhammar A, Nygren Å, Näsman P, Rathnayake N, Svenungsson E, Klinge B: Periodontitis Increases the Risk of a First Myocardial Infarction. A Report From the PAROKRANK Study. 13.1.2016 Circulation. 2016;133:576–583 https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.115.020324
- Nesarhoseini V, Khosravi M. Periodontitis as a risk factor in non-diabetic patients with coronary artery disease. ARYA Atheroscler. 2010 Fall;6(3):106-11. PMID: 22577425; PMCID: PMC3347825.
- Pirkko J Pussinen, Eija Könönen, Oral health: A modifiable risk factor for cardiovascular diseases or a confounded association?, European Journal of Preventive Cardiology, Volume 23, Issue 8, 1 May 2016, Pages 834–838, https://doi.org/10.1177/2047487316636506
- Sorsa, T., Lähteenmäki, H., Pärnänen, P., Tervahartiala, T., Mäkitie, A. Pätilä, T. & Räisänen, I. T., (2022). Aktiivisen MMP-8:n vieritestaus ja pikadiagnostiikka, Suomen Hammaslääkärilehti 2022; 14: 26–33.
