Sýklalyfjaónæmi og ábyrg meðferð munnsjúkdóma: nýjar stuðningsmeðferðir fyrir munnhirðu gegna mikilvægu hlutverki

Sýklalyfjaónæmi (AMR) er vaxandi lýðheilsuvandamál sem hefur einnig áhrif á meðferð sýkinga í munnholi.

Um það bil 10% allra sýklalyfja eru ávísuð í tannlækningum, oft án raunverulegrar nauðsynjar, sem eykur á vandamálið með AMR. Þess vegna er mikilvægt að þróa og taka í notkun aðrar meðferðaraðferðir, svo sem bakteríudrepandi ljósvirkjaða meðferð (aPDT). Þegar aPDT er beitt samhliða vandaðri vélrænni munnhirðu getur hún komið í veg fyrir marga munnkvilla og dregið úr þörf á sýklalyfjum.

AMR felur í sér að bakteríur, veirur, sveppir eða sníkjudýr þróa með sér viðnám gegn lyfjum sem áður voru áhrifarík gegn þeim. Þetta veldur því að sýklalyf, sem venjulega myndu drepa bakteríur eða koma í veg fyrir vöxt þeirra, virka ekki lengur sem skyldi þar sem bakteríurnar hafa þróað með sér aðferðir til að hindra verkun lyfsins.

Endurtekin og stjórnlaus notkun sýklalyfja getur stuðlað að þróun AMR. Þetta gerir það erfiðara að meðhöndla sýkingar þar sem sýklalyfin missa virkni sína. AMR getur leitt til lengri veikindatíma, alvarlegri sýkinga og aukinnar heilsuáhættu. Þess vegna er mikilvægt að takmarka sýklalyfjanotkun og nota aðrar munnhirðuaðferðir sem viðbót við hefðbundna tannburstun og hreinsun á milli tanna.

Nýjar meðferðaraðferðir gegna mikilvægu hlutverki

Tommi Pätilä, hjarta- og líffæraígræðsluskurðlæknir við nýja barnaspítalann í Helsinki, leggur áherslu á mikilvægi þess að takmarka notkun sýklalyfja þar sem ónæmir bakteríustofnar koma stöðugt fram.

„Það er nauðsynlegt að draga úr sýklalyfjanotkun í allri meðferð, því nýir ónæmir bakteríustofnar þróast stöðugt. Ljósvirkjaðar aðferðir eru taldar verða sífellt mikilvægara meðferðarform í takt við vaxandi sýklalyfjaónæmi,“ útskýrir Pätilä.

„Það sem er mest lofandi við ljósvirkjaðar bakteríudrepandi aðferðir er fjarvera bakteríuónæmis. Þetta stafar af eðlisfræðilegu ferli og hingað til hafa umfangsmiklar rannsóknir ekki sýnt fram á neina þróun ónæmis,“ bætir hann við.

Ólíkt hefðbundnum sýklalyfjum byggist Lumoral-meðferðin á kerfi sem gerir bakteríum erfiðara fyrir að þróa með sér ónæmi.

„Lumoral-meðferðin sameinar bakteríudrepandi munnskol og markvissa ljósvirkjun til að draga á áhrifaríkan hátt úr skaðlegum bakteríum í munni. Með því að minnka álag skaðlegra baktería í tannsýki kemur aðferðin í veg fyrir myndun munnýkinga og dregur þannig úr þörf fyrir sýklalyf, á sama tíma og hún styður við baráttuna gegn sýklalyfjaónæmi,“ útskýrir Pätilä.

Pätilä bendir á að Lumoral-meðferð, þegar hún er notuð reglulega sem viðbót við aðra munnhirðu, sé sérstaklega gagnleg við langvinna sjúkdóma. Til dæmis þurfa sjúklingar með Sjögren-heilkenni á áhrifaríkri munnhirðumeðferð að halda til að koma í veg fyrir alvarlegar sýkingar.

Fyrirbyggjandi nálgun í tannlækningum

Samkvæmt rannsóknum þjáist allt að helmingur jarðarbúa yfir 30 ára aldri af einhvers konar tannholdsbólgu, sem er alvarlegur tannholdssjúkdómur. Ef tannholdsbólga er ómeðhöndluð getur hún leitt til tannmissis og jafnvel alvarlegra kerfisbundinna heilsuvandamála eins og hjartaáfalla eða heilablóðfalls.

„Tannburstun fjarlægir aðeins um 60% af líffilmu munnsins, sem kemur fólki oft á óvart. Því er ekki að undra að tannskemmdir og tannholdsbólga séu algengustu sjúkdómar í heimi. Ef við viljum bæta munnheilsu verðum við að vera meðvituð um þá tannsýki sem verður eftir í munni eftir tannburstun – það er að segja leifar af tannsýki,“ segir Timo Sorsa, prófessor í munn- og kjálkaskurðlækningum við Háskólann í Helsinki.

Að sögn Sorsa prófessors munu forvarnir og snemmgreining á tannholdsbólgu skila langtímaávinningi, bæði fyrir sjúklinga og fyrir lýðheilsu og efnahag. Nýjar greiningar- og meðferðaraðferðir eru að gjörbylta tannlæknastarfi, sem gerir kleift að ná þessum markmiðum á raunhæfari hátt.

„Bakteríudrepandi meðferð eykur áhrif tannburstunar. Þegar við drögum úr hættu á munn- og tannsjúkdómum þurfa sjúklingar ekki eins oft að leita til hefðbundinna meðferða við tannholdssjúkdómum. Þetta dregur einnig úr hættu á AMR og tengdum aukaverkunum.“

Fyrir sjúklinga með kerfisbundna heilsuáhættu, svo sem sjálfsofnæmissjúkdóma, er fyrirbyggjandi munnheilsuvernd sérstaklega mikilvæg til að koma í veg fyrir alvarlegar sýkingar og fylgikvilla.

Prófessorinn leggur enn fremur áherslu á að fræðsla gegni stóru hlutverki við að draga úr óþarfri notkun sýklalyfja í tannlækningum.

1. Global burden of bacterial antimicrobial resistance 1990–2021: a systematic analysis with forecasts to 2050, Naghavi, Mohsen et al., The Lancet, Volume 404, Issue 10459, 1199 – 1226
2. https://www.fdiworlddental.org/preventing-amr-and-infections
3. https://www.niaid.nih.gov/research/antimicrobial-resistance-causes
4. Correia, J.H.; Rodrigues, J.A.; Pimenta, S.; Dong, T.; Yang, Z. Photodynamic Therapy Review: Principles, Photosensitizers, Applications, and Future Directions. Pharmaceutics 2021, 13, 1332. https://doi.org/10.3390/pharmaceutics13091332
5. Gilaberte Y, Rezusta A, Juarranz A and Hamblin MR (2021) Editorial: Antimicrobial Photodynamic Therapy: A New Paradigm in the Fight Against Infections. Front. Med. 8:788888. doi: 10.3389/fmed.2021.788888
6. Gursoy, H., Ozcakir-Tomruk, C., Tanalp, J. et al. Photodynamic therapy in dentistry: a literature review. Clin Oral Invest 17, 1113–1125 (2013). https://doi.org/10.1007/s00784-012-0845-7
7. Stájer, A.; Kajári, S.; Gajdács, M.; Musah-Eroje, A.; Baráth, Z. Utility of Photodynamic Therapy in Dentistry: Current Concepts. Dent. J. 2020, 8, 43. https://doi.org/10.3390/dj8020043
8. Cieplik F, Jakubovics NS, Buchalla W, Maisch T, Hellwig E and Al-Ahmad A (2019) Resistance Toward Chlorhexidine in Oral Bacteria – Is There Cause for Concern? Front. Microbiol. 10:587. doi: 10.3389/fmicb.2019.00587
9. Wand ME, Bock LJ, Bonney LC, Sutton JM. 2017. Mechanisms of Increased Resistance to Chlorhexidine and Cross-Resistance to Colistin following Exposure of Klebsiella pneumoniae Clinical Isolates to Chlorhexidine. Antimicrob Agents Chemother 61:10.1128/aac.01162-16. https://doi.org/10.1128/aac.01162-16
10. Nazir M, Al-Ansari A, Al-Khalifa K, Alhareky M, Gaffar B, Almas K. Global Prevalence of Periodontal Disease and Lack of Its Surveillance. ScientificWorldJournal. 2020 May 28;2020:2146160. doi: 10.1155/2020/2146160. PMID: 32549797; PMCID: PMC7275199.
11. Gao Y, Lin H, Luo Y, Li J, Gong C, Chen H and Gong R (2023), Nanomaterial-based photodynamic therapy for antibacterial applications: a comprehensive review. Front. Mater. 10:1260887. doi: 10.3389/fmats.2023.1260887