Duodecim, fremsta læknafélag Finnlands, hefur gefið út ritið „Lækningamáttur læknisfræðinnar“, sem kynnir framfarir í heilbrigðisþjónustu sem stuðla að forvörnum gegn sjúkdómum, auðveldari greiningu og árangursríkari meðferð. Í ritinu er einnig fjallað um Lumoral-meðferðina, bakteríudrepandi munnhirðuaðferð sem talin er ein af níu mikilvægustu finnsku tímamótauppgötvununum í tannlæknavísindum.
Prófessor emerita Anne Pitkäranta, prófessor Kaija-Leena Kolho og prófessor emeritus Kimmo Kontula hafa ritstýrt bók sem undirstrikar mikilvægi vísindarannsókna í samfélaginu og áhrif þeirra á árangur heilbrigðisþjónustunnar. Bókin varð til í samstarfi lækna og vísindamanna.
– Textarnir sýna hversu krefjandi og tímafrek rannsóknarvinna getur verið. Stórir sigrar vinnast ekki á einni nóttu. Mikilvægt er að skilja að rannsóknir krefjast í fyrstu bæði fjármagns og mannafla. En til lengri tíma skila fjárfestingar í læknisfræðilegum rannsóknum umtalsverðum ávinningi, segir Anne Pitkäranta í fréttatilkynningu.
Lumoral – „Ljós fyrir tennurnar“
Í bókinni er fjallað um bakteríudrepandi Lumoral-aðferðina, sem nú er fáanleg í 16 Evrópulöndum. Í greininni „Ljós fyrir tennurnar“ segir einn af þróunaraðilum Lumoral, Tommi Pätilä, sérfræðilæknir í hjartaskurðlækningum og líffæraígræðslum, frá uppruna aðferðarinnar og möguleikum hennar til að gjörbylta munnhirðu, bæði fyrir einstaklinginn og samfélagið.
– Tannsjúkdómar og tannvegssjúkdómar eru meðal algengustu langvinnu smitsjúkdóma í heiminum. Einkum er langvinn bólga í stoðvef tannanna, tannvegsbólga (parodontitis), talin lýðheilsuvandamál á sviði tannheilbrigðis, þar sem hún er sjötti útbreiddasti sjúkdómur heims, bendir Pätilä á.
Lumoral er bakteríudrepandi og ljósvirkjuð munnhirðuaðferð sem notuð er sem hluti af daglegri munnhirðu til viðbótar við tannburstun og hreinsun milli tanna. Rannsóknir sýna að Lumoral-meðferðin hægir á myndun tannsýklu og fækkar verulega þeim bakteríum í munninum sem meðal annars valda tannholdsbólgu.
Að sögn Pätilä eykur það árangur tannhreinsunarinnar að bæta ljósvirkjaðri og bakteríudrepandi meðferð við daglega munnhirðu, og það hjálpar einnig þegar hefðbundnar aðferðir duga ekki.
– Lumoral-meðferðin hentar öllum, en hún er sérstaklega gagnleg fyrir fólk með munnheilsuvandamál. Lumoral-aðferðin frískar líka andardráttinn. Örverueyðandi virknin beinist að skaðlegu bakteríunum í munninum, en hefur ekki áhrif á eðlilega bakteríuflóru sem viðheldur heilbrigði munnsins.
Skjót greining – árangursrík meðferð sjúkdóma
Tommi Pätilä, sérfræðilæknir í hjartaskurðlækningum og líffæraígræðslum, er einnig meðhöfundur annarrar greinar í ritinu, „Finnskar nýjungar í munnlæknisfræði gera kleift að greina tannholdssjúkdóma hratt og halda tannsýklu í skefjum“. Greinin lýsir mikilvægum finnskum framförum, einkum í greiningu og meðferð alvarlegra tannholdssjúkdóma. Einnig er lögð áhersla á tengsl tannvegsbólgu við marga altæka sjúkdóma, sem gerir snemmbæra greiningu og meðferð sjúkdómsins mikilvæga.
Til að flýta fyrir greiningu tannvegsbólgu hafa vísindamenn við Helsinkiháskóla og HUS þróað próf sem byggir á lífmerkinu virku matrix metalloproteinasa-8 (aMMP-8) og hægt er að framkvæma sem hraðpróf í tannlæknastólnum (POCT). Prófið styður við greiningu tannvegsbólgu og bólgu umhverfis tannplanta (peri-implantitis) sem og eftirlit með svörun við meðferð og viðhaldi. Heilbrigðisstarfsmaður getur framkvæmt prófið, eða sjúklingurinn sjálfur heima – á sama hátt og COVID-19-mótefnavakapróf eða hefðbundið þungunarpróf.
Pätilä bendir á að ómeðhöndluð tannvegsbólga eða bólga umhverfis tannplanta viðheldur og magnar væga altæka bólgu í líkamanum og tengist mörgum altækum sjúkdómum. Þess vegna er snemmbær greining tannholdssjúkdóma mikilvæg. Skjót greining gerir einnig árangursríka meðferð mögulega, svo hægt sé að koma í veg fyrir eða stöðva framgang sjúkdómsins. Með Lumoral-aðferðinni getur sjúklingurinn bætt sjálfsumönnun sína heima.
– Væg bólga er ástand þar sem líkaminn bregst við ertingu með því að losa boðefni. Þótt „væg“ bólga í líkamanum sé ekki sjúkdómur í sjálfu sér verður hún heilsuspillandi þegar hún varir, einkum í þeim altæku sjúkdómum sem nefndir voru, segir Pätilä.
Léleg munnheilsa verður dýrkeypt bæði fyrir einstaklinginn og samfélagið í formi fleiri sjúkdóma, undirstrikar Timo Sorsa, prófessor í munn- og kjálkaskurðlækningum við Helsinkiháskóla og hönnuður aMMP-8-hraðprófsins.
– Finnskar uppgötvanir í greiningu og meðferð tannvegssjúkdóma innan munnlæknisfræði geta í framtíðinni haft veruleg áhrif á greiningu, meðferð og forvarnir sjötta algengasta sjúkdóms heims, tannvegsbólgu/bólgu umhverfis tannplanta. Um leið gera þær kleift að halda tannsýklu og tannholdssjúkdómum í skefjum, kemur fram í grein í ritinu Lääketieteen Parantava Voima.
***
Lääketieteen parantava voima – 100 vísindasögur frá frumum til hagnýtingar, Anne Pitkäranta, Kaija-Leena Kolho, Kimmo Kontula (ritstj.), 1. útgáfa 2024, 365 blaðsíður, kilja.

Anne Pitkäranta prófessor emerita (t.h.), Kaija-Leena Kolho prófessor og Kimmo Kontula prófessor emeritus hafa ritstýrt bókinni Lääketieteen parantava voima, sem er innlegg um mikilvægi rannsókna í samfélaginu. Vilja Harala (Duodecim).







