Í sólarhringnum eru 1440 mínútur – aðeins fimm þeirra fara í tannhirðu. En hvers vegna? Hvers vegna burstum við eiginlega tennurnar og hreinsum á milli þeirra? Er ekki nóg að þær líti yfirleitt hreinar út og að andardrátturinn lykti ekki of illa?
Tja, eiginlega ekki.
Þetta snýst ekki bara um ferskt bros eða styttri verkefnalista í tannlæknastólnum.
Þetta snýst um fyrirbæri sem er í kjarna munnhirðunnar og kallast líffilma, betur þekkt sem tannsýkla – eða bakteríukúkur, okkar á milli.
Líffilma – ósýnilegi óvinurinn þinn
Líffilma er þunn himna, í fyrstu nánast ósýnileg, sem myndast á tönnum og tannholdi á hverjum degi. Hún er eins og lítil borg baktería „undir glerhjálmi“, þar sem þær halda veislu dag og nótt, umluktar munnvatni, mat og öðrum efnum í munninum.
Jafnvel eftir að við höfum burstað tennurnar og hreinsað á milli þeirra verður eftir í munninum örfilma/örsýkla sem mannsaugað sér ekki. Þetta lag hefur svo tilhneigingu til að þykkna og efla stöðugt raðir sínar.
Um leið er gott að muna að ekki eru allar örverur í munninum ógn – þar eru líka margar góðar, og þeirra er sannarlega þörf!
Hvað gengur á í þessari skaðlegu bakteríuborg? Þar eru framkvæmdir í fullum gangi – af miklum krafti! En ekkert fallegt. Bakteríur byggja til dæmis rafveitu, fráveitu, samgöngukerfi og verslunarmiðstöðvar, þ.e. allt sem þær þurfa fyrir sitt dásamlega líf. Í munninum á þér þýða þessi dæmi í raun t.d. sýrur, sykrur, ensím og önnur efnaskiptaefni, og þegar til lengri tíma er litið:
- Tannskemmdir (fyrstu stig tannskemmda hefjast með sýruárásum frá líffilmunni)
- Tannholdsbólgu (roða og blæðingu úr tannholdi – sem aldrei ætti að líta á sem „eðlilegt“)
- Tannvegsbólgu (þ.e. alvarlegri bólgusjúkdóm þar sem vefirnir sem styðja við tönnina verða illa bólgnir vegna langvarandi bakteríuvaxtar)
- Að lokum eru til margar mismunandi gerðir líffilmu:
Áðurnefnd ósýnileg örsýkla
- lagskipt og þykknuð tannsýkla sem sést með berum augum, og
- hörðnuð líffilma, betur þekkt sem tannsteinn, sem getur myndast bæði ofan við tannholdið og falin í tannholdspokanum.
Svo já – í stað þess að bursta tennurnar „bara hreinlætisins vegna“ ertu í raun að reyna að stöðva, hemja og sigra stöðuga smásæja uppreisn í munninum.
Þegar þú vilt virkilega vinna baráttuna við bakteríurnar
Saga tannburstunar hófst einhvern veginn svona: fyrst var það mýrin, hakinn og Jussi, sem burstaði alls ekki tennurnar! Svo eignaðist fjölskyldan einn handbursta sem allir notuðu á saunudeginum. Með tímanum rann upp fyrir fólki að allir þyrftu sinn eigin bursta og að bursta ætti tennurnar aðeins oftar en einu sinni í viku.
Á sjötta og sjöunda áratugnum varð tannkrem algengara á heimilum ásamt tannburstum, og á áttunda áratugnum var flúortannkrem orðið fastur hluti af daglegri munnhirðu. Næsta stökk var útbreidd notkun rafmagnstannbursta – og nú er nýjasta nýjungin í notkun Lumoral-tækið, sem sýnt hefur verið að bæti munnhirðu með því að fjarlægja einnig örsýkluna sem ég nefndi áðan.
Ég mæli eindregið með Lumoral-tækinu, til dæmis ef tannholdinu er hætt við bólgu, sérstaklega ef þú gerir nú þegar allt sem þú og tannfræðingurinn þinn teljið að þið getið. Ég mæli líka með tækinu ef þér er hætt við tannskemmdum. Og auðvitað ef þú einfaldlega elskar brosið þitt svo mikið að þú
vilt alltaf gefa því það besta.
Mundu þó að Lumoral kemur ekki í stað annarra tannhirðuráða þinna, heldur bætir við þau og lyftir því sem þú gerir upp á hæsta mögulega stig.
Tannfræðingur fullyrðir: Munnhirða er auðveldasta heilsuverk dagsins – þegar þú veist hvernig!
Hér eru góðar fréttir: Munnhirða er ein auðveldasta og fljótlegasta leiðin til að bæta almenna heilsu. Svo lengi sem þú sinnir henni nógu vel í raun. Að bursta tennurnar bara hér og þar verndar ekki heilsuna. Það mikilvægasta er að vita hvað burstunin gerir og hvar á að bursta, og þess vegna mæli ég með tannsýklulitun fyrir alla.
Hvers vegna segi ég þetta?
Þegar maður hugleiðir til dæmis hversu mikla skipulagningu og raunverulega fyrirhöfn það krefst að fylgja góðu mataræði, halda sig við hreyfingu eða jafnvel sofa vel, er munnhirða í raun auðveld. Hún tekur aðeins nokkrar mínútur af tíma þínum kvölds og morgna, og ef við tölum um umfang þess sem þú gerir í raun erum við aðeins að tala um millimetra og sentimetra af vöðvavinnu!
Gerðu tannhirðuna heima eins auðvelda og hægt er!
Gerðu það til dæmis á morgnana eftir þessari reglu: „Um leið og þú ferð á klósettið sinnirðu tönnunum líka“, þ.e. þegar þú ert hvort sem er inni á baðherbergi og enn hálfsofandi, þá skaltu ekki láta það bíða heldur sinna tönnunum strax.
Ef þú sleppir því ítrekað að bursta tennurnar á kvöldin er betra að gera það fyrr um kvöldið en að sleppa því alveg! Bakteríur vita í raun ekki hvað klukkan er (þó að við sem vinnum við munnhirðu eigum okkur oft óraunhæfa drauma um að öllum leiðbeiningum okkar verði fylgt út í æsar). Stundum getur það skilað miklu betri árangri að lækka viðmiðið aðeins, og það hef ég margsannað á 20 ára ferli.
Þar sem svæðin milli tannanna eru, frá sjónarhóli líffilmunnar, í mestri hættu á sýkingu og skemmdum, skaltu byrja þar og hreinsa þau fyrst. Auk þess er gott að koma hreinsiáhöldum fyrir millitannabil fyrir heima „hér og þar í hornum hússins“, svo að þau séu innan seilingar þegar hinn svokallaði innblástur kemur. Og þar hefurðu það – þú hefur sinnt mikilvægasta munnhirðuverki dagsins og um leið verndað heilsuna í heild.
Aðalmarkmiðið: Skínandi hreinn munnur og bakteríuborgin lögð í rúst
Lengi hefur okkur verið sagt að við eigum að bursta tennurnar í tvær mínútur, tvisvar á dag. Það er góð byrjun og þumalputtaregla. En hér er leyndarmál: burstaðu ekki til að vera viss, burstaðu gegn bakteríum. Fullorðnir kjósa ef til vill að bursta í meira en þrjár mínútur, og þá eru meiri líkur á að þeir fjarlægi í raun öll óhreinindi af tönnunum.
Kannaðu magn tannsýklunnar öðru hverju til að sjá hvernig gengur – og nei, það er ekki bara fyrir smábörn, heldur líka fyrir okkur fullorðna, því það er engin önnur leið til að sjá hvað við erum í raun að gera í munninum þessa dagana.
Ráð fyrir áreynslulausa munnhirðu
Munnhirða krefst ekki aga dýrlings. Hún krefst skilnings sem hjálpar henni að verða hluti af daglegu lífi þínu og skipta þig máli. Hér eru nokkur ráð:
Áhöld innan seilingar: Settu millitannabursta á sýnilega staði – til dæmis á hornið á náttborðinu, í skrifborðsskúffu, í skúffu í sófaborðinu, í handtöskuna eða í bílinn. Þegar þú manst eftir millitannabilunum geturðu byrjað strax.
Tvö skref – ekki tíu: Gerðu þér munnhirðuna eins auðvelda og hægt er.
Munnhirða = þinn eigin tími: Breyttu rútínunni í þína eigin litlu pásu. Líttu á munnhirðuna sem gjöf til sjálfs þín.
Verðlaunaðu þig með tilfinningu: Þegar þú hefur burstað tennurnar skaltu finna ferskleikann og léttleikann. Sú tilfinning er verðlaun fyrir að hugsa vel um þig og vinna baráttuna. Það er betra að fara til tannlæknis of oft en of sjaldan.
Til árangurs með lærdómi
Alltaf var sagt að tannburstun væri bara lítið daglegt verk – er þá nokkuð skrýtið að
maður vilji helst fela sig af skömm þegar maður fær ákúrur?
Mörgum er tilfinningin að hafa brugðist allt of kunnug.
Ég vil létta af þér þessari byrði núna og hlífa þér við óþarfa beiskju.
Tannhirða er ekkert smámál, nema hún sé eitthvað sem þú þekkir nú þegar vel og hefur lært.
Þegar þú gefur þér tíma og lærir að gera þetta – gerir vel hirtur munnur sannkallaða töfra fyrir alla heilsuna!
Já, það mikilvægasta í starfi fagmannsins er að kenna þér öll brögðin, svo að þú getir náð árangri upp á eigin spýtur!
Þú hugsar um brosið fyrir vellíðan þína
Kannski hugsarðu um tennurnar og brosið af því að þú vilt halda þínum eigin tönnum alla ævi. Kannski af því að þú vilt ekki sýkingar sem ógna almennri heilsu þinni. Eða kannski einfaldlega af því að hreinn munnur er einfaldlega góð tilfinning og glaður munnur hefur hlutlausan ilm.
Ástæðurnar eru margar, en það mikilvægasta er að þú gerir það. Því það ert þú sem getur haft áhrif á hvað gerist í munninum á þér. Val þitt skiptir virkilega máli, jafnvel þótt það þýði bara örlítið lengri hring með tannburstanum aftan á jaxlinum eða Lumoral-meðferð einu sinni eða tvisvar í viku.
Þú ert ofurhetjan sem stöðvar líffilmuveisluna – á hverjum einasta degi. Veldu að vinna!
Höfundur
Sara Niilivuo, Mouth Speaker™ og Ieninspirator™, tannfræðingur og frumkvöðull hjá SmileSpa smile spa og Hampaille.fi netversluninni. Sara hefur fylgst náið með þróun Lumoral-tækisins og hefur verið einn af fyrstu notendum þess frá árinu 2020.







